Sert sessiz harfler,ünlü harfler,ünsüz harfler

'Eğitim' forumunda Dark tarafından 17 Mart 2010 tarihinde açılan konu

  1. Dark Üye


    Sert sessiz harfler,
    Sesli Harfler,
    Sessiz harfler,
    Türkçemizde kullanılan harflerin Kullanılımı.



    Türkçemizde kullanılan harfler 29 tanedir

    8 tanesi sesli ( Ünlü )

    21 tanesi sessiz ( Ünsüz )


    Ünlü harfler Geniş Dar Geniş Dar


    -------------------------------------------------------------

    Kalın A I O U

    İnce E İ Ö Ü





    Büyük sesli uyumu :

    Bir kelimenin ilk hecesindeki sesli kalınsa , sonraki hecelerin seslileri de

    kalın olur.....

    Eğer ince olursa , sonraki hecelerin seslileri de ince olur .......

    İşte buna Büyük sesli uyumu denir ......



    örnek :


    **** a + ğaç ; bo + ya ; ge + mi ; kö + pek

    kalın kalın kalın kalın ince ince ince ince



    Kelimelere eklenen eklerde genellikle bu kurala uyarlar ___________

    örnek :

    Bö - cek + ler ( ince + ince + ince )

    A - kıl + lı ( kalın + kalın + kalın )

    Ci - ğer + ci ( ince + ince + ince )



    Kural 1 :

    Birleşik kelimelerde Büyük sesli uyumu aranmaz ........

    örnek :

    Boğaziçi ____ B o ğ a z + i ç i ( k + k + i + i )




    Atatürk ____ A t a + t ü r k ( k + k + i )




    --------------------------------------------------------------


    Kural 2 :

    ( yor ) , ( ken ) , ( ki ) , ( leyin ) ekleri Büyük sesli / ünlü uyumu

    kuralına uymaz ....

    örnek :

    Getiriyor ____ Ge + ti + ri + yor ( ek ) ( i + i + i + k )



    sabahki ____ Sa + bah + ki ( k + k + i )



    Akşamleyin ___ Ak + şam + le + yin ( k + k + i + i )




    ---------------------------------------------------------------------


    Kural 3 :

    Yabancı dillerden dilimize geçmiş kelimelerde Büyük sesli uyumu

    aranmaz...


    örnek :


    K a l e m ; K i t a p ; O t o b ü s ; T e l e v i z y o n

    Kalem : ( k + i )

    Otobüs : ( k + k + i )

    Televizyon : ( i + i + i + k )

    --------------------------------------------------------------------



    Küçük sesli uyumu :


    Kelimelerde Düz ünlülerden ( a , e , ı , i ) sonra düz ünlüler , veya

    yuvarlak ünlülerden ( o , ö , u , ü ) sonra ya dar -yuvarlaklar ( u , ü )

    yada düz - genişler ( a , e ) gelirse bu uyuma küçük sesli uyumu denir ...


    örnek :

    Bakırcı ____ Ba + kır + cı ( hepsi düz ünlü )

    Yumruklamak ____ Y u m + r u k + l a + m a k ( y.ü + y + d.ü + d.ü )




    y.ü : yuvarlak ünlü

    y : yuvarlak

    d : düz ünlü


    SESSİZ ( ÜNSÜZ) HARFLER ve bu harflerle ilgili kurallar :


    A- Sürekli sessiz : f,s,ş,h, ğ, j, l,m,n,r,v,y,z.

    a-Sert sessiz : f,s,ş,h

    b-Yumuşak sessiz : ğ,j,l,m,n,r,v,y,z.


    B- Süreksiz sessiz : p,ç,t,k,b,c,g,d.

    a-sert sessiz : p,ç,t,k

    b- Yumuşak sessiz : b,c,g,d


    Kural 1 :

    Türkçe kelimelerin kökünde 2 sessiz / ünsüz bulunmaz …..

    Örnek :

    Z ü p p e . ( p p / iki sessiz ) olmaz ….

    M i l l e t ( l l olmaz )

    Hü r r i y e t ( r r ) olmaz .

    ** Bunlar Türkçe kelime değildir . Yabancı dillerden gelmiştir ….




    Kural 2 :

    Türkçe kelimelerin sonunda yumuşak sessizler ( b,c,d,g) bulunmaz.

    Türkçe kelimeler , sert sessizler ( p, ç, t, k ) ile biter ….


    Örnek :

    Ç o r a b ( yanlış ) ___ Çorap ( doğru )

    Ağac ( yanlış ) ___ Ağaç ( doğru )

    Kanad ( yanlış ) ___ Kanat ( doğru )

    **** Bazı yabancı kelimelerde Yumuşak sessiz bulunur ..

    Örnek :

    Sac : demirden yapılmış levha

    Ad : isim gibi …..



    Kural 3 :

    Türkçe kelimelerin sonunda ( p,ç,t,k ) gibi sert sessiz harf varsa

    Bu kelimeye ünlü / sesli harfle başlayan bir ek ( a,e,ı,i,u,ü,o,ö )

    gelirse , kelimenin sonundaki sert sessiz ( p,ç,t,k ) harfleri yumuşar .

    Buna sert sessizlerin yumuşaması denilir …….


    Örnek1 :

    Çorap ___ Çorapı olmaz . ___ Çorabı olur ……

    Kanat ___ Kanatı olmaz ___ Kanadı olur .

    Bayrak___ Bayrakı olmaz ___ Bayrağı olur …..


    Örnek 2:

    Ayşe , öğretmene çiçek verdi .

    Öğretmen çiçeği ( k _ ğ olur ) kokladı ……




    Kural 4 :


    Sonu sert sessiz harflerle ( p,ç,t,k,s,ş,h,f ) biten Türkçe kelimelerin sonuna ( b,c,d,g )

    yumuşak sessizlerin biriyle başlayan bir ek getirilirse , ekin başındaki harf sertleşir …

    Buna SERT SESSİZLERİN BENZEŞMESİ denilir …….


    Örnek :

    Ağaç ___ Ağaçda olmaz ___ Ağaçta olur …..





    ÖNEMLİ NOT :

    Son harfleri ( p,ç,t,k ) olan özel isimler ünlü harfle başlayan bir ek alsada değişmez …..

    Bu ek KESME İŞARETİ ( ‘ ) ile ayrılır ve yazılır …..






    Konu başlığımız C Ü M L E :




    ________ Bir duyguyu , bir düşünceyi , bir isteği , bir yargıyı ve bir olayı anlatmak için

    kurulan söz dizisine CÜMLE denilir ……


    örnek :

    Çocuklarımı çok seviyorum . ( Duygu )

    Kitaplar , solmayan çiçeklerdir. ( Düşünce )

    Sağlık için , erken yatıp erken kalkmalı . ( Yargı )

    Babacığım ! bizi parka götürürmüsün ? ( İstek )

    Dünkü yağmurda evleri su bastı . ( Olay ) anlatıyor ……




    ________ Kelime veya kelime gruplarının cümledeki görevlerine CÜMLENİN

    ÖGELERİ denilir ….


    Cümlede 3 türlü ÖGE vardır ..


    1- Yüklem ( temel öge )


    2- Özne ( temel öge )


    3- Tümleç ( yardımcı öge ) dir …….



    1- Yüklem :

    ___ Fiillerin cümledeki görev adına yüklem denir ………


    • çekimli fiiller

    • Fiilimsiler

    • Ek fiil almış isim soylu kelimeler

    • Tamlamalar

    Cümlede yüklem görevini alabilirler ………


    Örnek :


    Geldik . ( çekimli fiil )

    Yaşamak için ( fiilimsi )

    Bilim+dir ( ek fiil almış isim soylu kelime )


    ***** Yüklem , cümlede öznenin yaptığı iştir / eylemdir ……


    ***** Cümleye :

    NE YAPMAK ? / NE YAPTI ?

    NE OLMAK ? / NE OLDU ?

    NEDİR ?

    Sorularak bulunur …….


    Örnek :

    Begüm ders çalışıyor . __ Ne yapıyor ? ___ Çalışıyor .. ( yüklem )

    Burçin çalışkandır . __ Nedir ? ___ Çalışkandır . ( yüklem )

    Camlar bir bir kırılıyor . __ Ne oluyor ? ___ Kırılıyor . ( yüklem )


    Not :

    Yüklem tek başına cümle olur .


    Örnek :

    Çalışıyor .

    Gidiyorum .

    Okuyorsun . gibi ……


    Ama yüklemsiz cümle olmaz .

    Çünkü yüklemsiz cümlenin bir amacı olmaz …..




    2- Özne :

    ___ Cümlede yüklemin bildirdiği işi / eylemi yapan ve oluştan etkilenen varlığa ÖZNE

    denir. …..


    ( Fiilin kişisi durumunda olan kelime veya kelime gruplarına özne denir .)



    ***** Cümlenin yüklemine KİM ? sorusu sorularak bulunur ….


    Örnek :

    Can , bu konuyu iyi çalışmış .

    Kim çalışmış ?

    Can . ( öznedir )



    ____ Cümlede özne :


    İsim olabilir : İdris bu gün bize geldi .____ Kim geldi ? ___ İdris .

    İsim tamlaması olabilir : Ali’nin kalemi kayboldu .__ Ali’nin kalemi = isim tamlaması

    İsimleşmiş sıfatlar olabilir : Küçükler buraya gelsin .__ küçükler = isimleşmiş sıfat

    Sıfat tamlaması olabilir :Bozuk gıda insanın midesini bozar . __ bozuk gıda …..

    Zamir olabilir : Yarın öğretmene sen söyle . __ sen = zamir .

    Harf olabilir : B sessiz harftir .___ b = harf


    _____ Cümlenin öznesi açıkça belli değilse , yüklemin kişisi cümlenin öznesidir ………

    Böyle yüklemim kişisi , özne olursa bu tip öznelere gizli özne denir .


    Örnek1 :

    Bu konuyu iki saattir anlatıyorsun .

    Kim anlatıyor ?

    Sen . ( gizli öznedir .) ( yüklemin kişisidir .)


    Örnek 2 :

    Annemi bu sene kaplıcaya götüreceğiz .

    Kim götürecek ?

    Biz . ( gizli öznedir .) ( yüklemin kişisidir .)




    __________ Cümlenin öznesi bazen hem açık hemde gizli bir şekilde olmayabilir .

    Bu durumda cümlenin nesnesi / tümleci , özne kabul edilir.

    Bu tür öznelere sözde özne denir .


    Örnek :


    Kapı durup dururken açıldı .

    Kim açtı ?

    Belli değil …..

    Ne açıldı ?

    Kapı .

    İşte sözde özne , kapı …. ( nesne )
    3- Tümleç :


    _______ Cümlede özne ve yüklemin dışındaki kelime veya kelime grupları , o cümlenin

    TÜMLECİ olurlar ……..


    _______ Tümleçler yüklemin anlamını :

    Zaman
    Yer
    Sebep
    Durum

    gibi çeşitli yönlerden tamamlayan ve pekiştiren kelime veya kelime gruplarıdır …….


    Örnek :

    Ben baktım .____ Ben ( özne ) , baktım ( yüklem )

    Bu cümle ile ilgili aklımıza şu sorular gelir .

    • Nezaman baktım ?
    • Nereden baktım ?
    • Nereye baktım ?

    Bu soruların cevapları ayrı ayrı tümleçlerdir ……

    Ve bu cevaplar cümlenin anlamını tamamlarlar .

    Soruların cevaplarını cümleye katarsak , cümlemiz ;

    ‘’ Ben bu gün gözlerimi açtığımda pencereden dışarı baktım …..’’ olur ……

    Ben : özne

    Bu gün gözlerimi açtığımda pencereden dışarı : tümleç

    Baktım : yüklem dir ….




    TÜMLEÇLER :

    1- Düz tümleç / nesne
    2- Dolaylı tümleç
    3- Zarf tümleçleri
    4- Edat tümleçleri

    diye dört bölümde incelenir …….



    1- Düz tümleç / nesne :

    Yüklemin yaptığı işten doğrudan etkilenen varlığa DÜZ TÜMLEÇ /NESNE denir .

    • Tümleçlerin en önemlisi NESNE dir …..



    NESNELER :

    A-Belirtili nesne

    B-Belirtisiz nesne

    Diye iki grupta incelenir ….


    A- Belirtili nesne :

    • İsmin (i) halindeki nesnelerdir

    • Yükleme NEYİ , KİMİ soruları sorularak bulunur

    Örnek 1:

    Selma defterini düşürdü .

    Neyi düşürdü ?

    Defterini . ( belirtili nesnedir )


    Örnek 2:

    Nail , Serpil’i itti .

    Kimi itti ?

    Serpil’i . ( belirtili nesnedir )



    B- Belirtisiz nesne :

    İsmin ( yalın ) halindeki nesnelerdir …..

    • Yükleme NE sorusu sorularak bulunur …..

    Örnek:

    Begüm kırtasiyeden kalem aldı .

    Ne aldı ?

    Kalem .( belirtisiz nesnedir )




    2- Dolaylı Tümleç :

    Yüklemin bildirdiği işlerin ;

    Nereye yöneldiğini

    Nerede bulunduğunu

    Nereden ayrıldığını

    bildiren tümleçlerdir …..


    ______ Cümlede ismin ( e , de , den ) hallerinde bulunurlar ……


    ______ Dolaylı tümleç ;

    Nerede ?

    Nereden ?

    Nereye ?

    Kime ?

    Kimde ?

    Kimden ?

    Soruları ile bulunur …..


    Örnek 1 :

    Begüm ağaca çıkmış …

    Nereye çıkmış ?

    Ağaca . ( Dolaylı tümleçtir .)



    Örnek 2 :

    Kalemim Burçin’de kaldı .

    Kimde kaldı ?

    Burçin’de . ( Dolaylı tümleçtir .)

    Örnek 3 :

    Şimdi köprüden geçeceğiz.

    Nereden geçeceğiz ?

    Köprüden . ( Dolaylı tümleçtir .)





    3- Zarf Tümleci :


    Yüklemin anlamını yer , zaman , durum , azlık , çokluk bakımından tamamlayan

    tümleçlerdir ….


    Ne zaman ?

    Nasıl ?

    Ne kadar ?

    Nereye ?

    Soruları ile bulunurlar …..


    Örnek 1 :

    Maça yorgun çıkacağız .

    Nasıl çıkacağız ?

    Yorgun . ( zarf tümlecidir )



    Örnek 2 :


    Seni sabahleyin bekliyorduk .

    Ne zaman bekliyorduk ?

    Sabahleyin . ( Zarf tümlecidir .)

    Örnek 3 :


    Oyunda çok yorulduk .

    Ne kadar yorulduk ?

    Çok . ( Zarf tümlecidir …..








    4- Edat tümleci :


    Yüklemin anlamını araç ve sebep bakımından tamamlar …..


    Ne ile ?

    Niçin ?

    Kim ile ?

    Soruları ile bulunur …….


    Örnek1 :


    İlhancan okula servis arabasıyla gider .

    Ne ile gider ?

    Servis arabasıyla . ( Edat tümlecidir .)


    Örnek 2 :


    Ali hasta olduğundan okula gidemedi .

    Niçin gidemedi ?

    Hasta olduğundan . ( Edat tümlecidir )


    Örnek 3 :

    Tiyatroya sema ile gittiler .

    Kim ile gittiler ?

    Sema ile . ( Edat tümleci. )



    **** Cümlede ögelerin dizilişi :


    1- Genellikle cümlede diziliş sırası :

    ÖZNE + TÜMLEÇ + YÜKLEM dir …….


    Örnek :

    Annem ( özne ) + kardeşimi ( tümleç ) + yıkadı ( yüklem ) .



    2- Bir cümlede birdeb fazla tümleç olabilir ……


    Örnek :


    Burçin ( özne ) dün köprüde Ali’yi ( 3üde tümleç ) görmüş ( yüklem .).




    3- Bazı hallerde özne ile tümleç yer değiştirirler .


    Örnek :


    O gün seni bana ( tümleç ) küçük bir kız çocuğu ( özne ) sordu ( yüklem .)

    Olabilir …...

    Alıntıdır...