İlk Türk Müslüman Devletleri

'Genel Türk Tarihi' forumunda ßy.Thekin tarafından 14 Haziran 2009 tarihinde açılan konu

  1. ßy.Thekin Üye


    TÜRKLERİN İSLAMİYET’İ KABULÜ

    MÜSLÜMANLAR İLE TÜRKLER ARASINDAKİ İLK İLİŞKİLER

    Hz. Ömer zamanında (642) Nihavent Savaşı ile İran alınmış ve ilk defa Türklere sınır komşusu olmuşlardır. Hz. Osman zamanında Türkler ile ilk savaşalar yapılmıştır. Emeviler zamanında Maveraünnehir’in fethi ile Şiddetli savaşlar olmuş. Emevilerin milliyetçilik politikasından dolayı İslamiyet’i Türkler kabul etmemişlerdir. Abbasiler zamanında Türkistan’da Çin tehlikesi belirince Türkler ve Müslümanlar birlikte savaşıp Çin’i yenmişlerdir. Abbasilerin hoşgörü politikası Türk-Müslüman savaşlarını sona erdirmiştir.

    TALAS SAVAŞI (751)

    Çin’in Türkistan’a ilerlemesi üzerine Türkler ve Müslümanlar birleşerek Çin’i Talas ırmağında yenmişlerdir.

    SONUÇLARI

    1-Türk-Müslüman savaşları sona erdi.

    2-Orta Asya Çin tehlikesinden kurtuldu.

    3-Çin’in batıya genişleme siyaseti sona erdi.

    4-İslamiyet Türkler arasında yayıldı. İlk kabul eden topluluk Karluklardır.

    5-Talas Savaşı Türk-İslam tarihinin başlangıcı olmuştur.

    6-Türkler Abbasilerde görev aldılar.

    7-Kâğıt Çin dışında da basıldı ve kullanıldı.

    TÜRKLERİN İSLAMİYET’İ KABUL ETME SEBEPLERİ

    1-Türklerdeki tek Tanrı inancının olması

    2-İslam ahlakının Türk ahlakına uygun olması

    3-Türklerin yerleşik hayata geçmiş olması

    4-Cennet-Cehennem inancının Türklerde de olması5-Cihan hâkimiyetinin cihat anlayışına benzemesi6-Abbasilerin hoşgörü politikası

    TÜRKLERİN İSLAMİYET’E HİZMETLERİ

    1-İslamiyet Pakistan, Hindistan, Kafkaslar ve Balkanlar’a Türkler sayesinde yayıldı.

    2-İslam dünyasının koruyuculuğunu yaptılar.

    3-Halifeliği koruyup devamını sağladılar.

    4-İslam Dünyasında siyasi birliği sağladılar.

    5-İslam kültür ve medeniyetinin gelişmesini sağladılar.



    İLK TÜRK-İSLAM DEVLETLERİ

    TOLUN OĞULLARI (868–905)

    Abbasilerde görev alan Türk komutanlar bu devletin zayıflamasıyla devlet kurdular bunlardan biri de bu devlettir. Kurucusu Ahmet b. Tolun’dur. Suriye’de çıkan Karmatiler isyanı sonucu zayıflamış Abbasi bu devlete son vermiştir.

    ÖZELLİKLERİ

    1-Türkler tarafından Mısır’da kurulan ilk Türk-İslam devletidir.

    2-Mısır’a sosyal ve dini tesis yapmışlardır.

    3-Kahire yakınında El-Katayi Şehrini kurarak başkent yapmışlardır.

    AKŞİTLER (935–969)

    Tolun oğullarından sonra Mısır 30 yıl Abbasilerde kaldı. Buraya vali tayin edilen Muhammet b. Toğaç bu devleti kurdu. Halife El-İhşit ‘ Meliklerin Meliki ’ unvanını verdiğinden devletin adı ihşid olmuştur. Fatımiler Kahire’yi işgal ederek bu devlete son vermiştir. Mısır Abbasi elinden tamamen çıkmıştır.

    ÖZELLİKLERİ

    1-Mısır’da kurulan ikinci Türk-İslam devletidir.

    NOT: Yönetici ve ordu Türklerden oluşuyordu. Halk ise Arap idi. Bu durum devletin kısa sürede yıkılmasına neden oldu.

    KARAHANLILAR (840–1212)

    Uygur devletinin yıkılmasından sonra Karluk, Yağma ve Çiğil Türkleri Türkistan’da bu devleti kurdu. İlk kurucusu Bilge Kül Kadir Han’dır. Satuk Buğra han ise İslamiyet’i kabul etmiştir. İlig Han Zamanında Gazneliler ile birlikte Saman oğlu Devletine son verdiler. En Parlak dönemi Yusuf Kadir Han’dır. Karahanlılar Horasan için Gazneliler ile savaşmış başarılı olamamışlardır. Taht kavgaları sonucu Doğu ve Batıya ayrıldılar (1046). Doğu 1130’da Karahıtaylar Batı ise 1211’de Harzemşahlar tarafından yıkılmıştır.

    ÖZELLİKLERİ

    1-Orta Asya’da kurulan ilk Türk-İslam devletidir.

    2-Türk-İslam kültürünün temelleri atılmış, ilk yazılı eserler verilmiştir.

    3-İslamiyet’i kabul etmelerine rağmen Türk kültürünü de yaşatmışlardır.

    4-Milli bir karakteri vardır. Yönetici kadro, ordu ve halk Türk’tü.5-‘ Ribat ‘ adıyla ilk kervansaray ve ilk medrese yapmışlardır.

    GAZNELİLER (963–1187)

    Saman oğlu Devletinin Horasan valisi Alp Tekin Gazne şehrini alarak bu devleti kurdu. Sultan Mahmut en parlak dönemidir. Bu dönemde Hindistan’a sefer düzenleyip İslamiyet’i buraya götürmüşlerdir. Yerine geçen Sultan Mesut Büyük Selçuklular ile yaptığı Dandanakan Savaşını (1040 ) kaybetmiştir. Büyük Selçuklu himayesine girmiş, Gurlular tarafından yıkılmıştır.

    ÖZELLİKLERİ

    1-Abbasi halifesi Gazneli Mahmut’a ‘Sultan ‘ unvanını vermiş, bu unvanı kullanan ilk Türk hükümdarı olmuştur.

    2-Halk farklı milletlerden oluştuğundan Milli birlik kuramamışlardır ve yıkılmalarında etkili olmuştur.



    BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ (1040–1157)

    Kurucusu Kınık boyundan Oğuzlardır. Oğuzların kurduğu Oğuz Yabgu Devletinde subaşı olan Selçuk Bey ayrılarak Kınık Boyu ile Cend şehrine yerleşti. Saman oğullarının etkisi ile İslamiyet’i kabul ettiler. Selçuk Beyin ölmesinden sonra yerine geçen Arslan Yabgu Gazneli Mahmut tarafından esir edilmiştir. Bunun üzerine yerine Tuğrul ve Çağrı geçti. Gazneli Mahmut bir ordu göndermiş. Tuğrul Bey bu orduyu yenerek Horasan’ı almış ve bağımsızlığını ilan etmiştir(1038). Ancak tarihçiler 1040 Dandanakan Savaşını B. Selçuklunun kuruluş tarihi olarak kabul etmiştir.

    DANDANAKAN SAVAŞI(1040)

    Horasan için Gazneliler ve Selçuklular arasında olmuş ve Selçuklular kazanmıştır.

    SONUÇLARI

    1-Horasan Selçuklu hâkimiyetine girdi.

    2-B. Selçuklu resmen kuruldu.

    3-Gazneliler yıkılma sürecine girdi.

    NOT: Tuğrul Bey İran’dan Rey şehrini almış bu da İran’ın etkisinde kalmasına neden olmuştur.

    PASİNLER SAVAŞI (1048)

    Çağrı Bey 1018’de Anadolu’ya gelerek buranın yurt olabileceğini görmüş ve Dandanakan Savaşından sonra Anadolu’da fetihler başladı. Bu fetihler sonucu Gürcüler ile destekli Bizans’ı B. Selçuklu Pasinler’de yendi.

    SONUÇLARI

    1-B. Selçuklunun Anadolu için Bizans’la yaptığı ilk savaştır.2-Bizans Selçukluyu resmen tanımıştır.

    BAĞDAT SEFERLERİ

    Abbasi Devletinin zayıflaması ve Şii Büveyh oğullarının baskısı sonucu halife Tuğrul Beyden yardım istemiş. Tuğrul Bey 1055 ve 1057’de Bağdat’a iki sefer düzenlemiştir. Büveyh oğullarına son vererek baskıyı kaldırmıştır.

    SONUÇLARI

    1-Halife Tuğrul Beye ‘ Doğunun ve Batının Sultanı ‘unvanını vermiştir.

    2-İslam âleminin koruyuculuğu B. Selçukluya geçmiştir.

    ALPARSLAN DÖNEMİ (1064–1072)

    Tuğrul Beyin ölümünden sonra Horasan valisi Alparslan tahta geçti. Nizam-ül Mülk’ü vezir tayin etti. Otoriteyi sağladı. Gürcistan’ı kendine bağlamıştır. Halifeye baskı yapan Fatımiler üzerine sefer yaparken Bizans’ın sefere çıktığını öğrenince Mısır seferini bırakıp Bizans’ı karşılamak için Malazgirt’e yöneldi.

    MALAZGİRT SAVAŞI(1071)

    Anadolu’ya yapılan akınların artması üzerine Bizans büyük bir orduyla Malazgirt’e gelmiştir. Alparslan Bizans ordusunu Malazgirt’te yenmiştir. Antlaşma yapılmış fakat esir düşen Romen Diyojen’in yeni kral tarafından öldürülmesi nedeniyle uygulanamamıştır.

    SONUÇLARI

    1-Anadolu kapıları Türklere açıldı.

    2-Anadolu yeni yurt olarak kabul edildi.

    3–1071 Türk tarihinin başlangıcı olmuştur.

    4-İlk Anadolu beylikleri ve Anadolu Selçuklu Devleti kuruldu.

    5-İslam Dünyasındaki Bizans baskısı sona erdi.6-Bu savaştan sonra Haçlı seferleri başladı.

    NOT: Malazgirt Savaşında Bizans ordusunda paralı asker olan Peçenekler B. Selçuklu saflarına geçerek savaşın kazanılmasında etkili oldular Alparslan bir kale komutanı tarafından öldürülmüştür.(1072)

    MELİKŞAH DÖNEMİ (1072–1092)

    Babası Alparslan ölümünden sonra tahta geçti. Selçuklunun en parlak dönemidir. Gürcüleri yenerek Kafkaslarda Fatımileri yenerek Kudüs ve Şam’da hâkimiyet kurdu. Anadolu’nun büyük bir kısmını Selçuklulara bağladı. Devrin sonlarında faaliyetlerini artıran Batıniler Vezir Nizam-ül Mülk’ü öldürmüştür.

    BATINİ HAREKETİ

    Kuran ayetlerini kendine göre yorumlayan ve gizli bir manasının olduğuna inanan sapık bir mezheptir. İslam’a terstir. Selçukluyu zayıflatmayı amaçlamıştır. Fatımiler desteklemiştir. Lideri Hasan Sabbah’tır. Melik şah’ın ölümünden sonra taht kavgaları başlamış olan bu döneme Selçuklu tarihinde Fetret Devri denir. Bu dönemde Batıni faaliyetleri artmış Haçlı Seferleri başlamıştır.

     

  2. ßy.Thekin Üye

    Cevap: İlk Türk Müslüman Devletleri

    SENCER DÖNEMİ (1118–1157)

    B. Selçuklunun son büyük hükümdarı kabul edilir. 1141’de Karahıtaylarla yapılan Katvan Savaşını kaybetmiş ve topraklarının büyük kısmını kaybetmiştir. Oğuzlar idari görevlere İranlıların getirilmesine karşı isyan etmişlerdir. Oğuzlar üzerine sefere çıkan Sencer esir düşmüştür. 3 yıl esir kalmış, kurtulduktan kısa bir süre sonra ölmüş ve 1157’de B. Selçuklu Devleti sona ermiştir. B. Selçuklunun zayıflamasıyla şehzadeler bulundukları yerlerde bağımsız devlet kurmuşlardır. İlk dönemler B. Selçukluya bağlı kaldılar Sencer ölünce bağımsız oldular. Bunlar Irak, Horasan, Kirman, Suriye ve Anadolu Selçuklularıdır.

    ATABEYLİKLER

    Ülkenin çeşitli yerlerine gönderilen şehzadelere yardımcı olmaları ve iyi yetişmeleri için tecrübeli komutanlar atanırdı. Bunlara atabey denirdi. Devletin zayıflamasıyla isyan ettiler ve atabeylikler kurdular. Bunlar Börililer, Salgurlular, İl-Denizliler, Zengiler, Beğ-Teginoğulları' dır.

    BÜYÜK SELÇUKLUNUN YIKILMA NEDENLERİ

    1-Ülke hanedan üyelerinin ortak malıdır anlayışının taht kavgalarına sebep olması

    2-Atabeylerin bağımsızlığını ilan etmesi

    3-Şehzadelerin devlete isyan etmesi

    4-Türkmenlerin yönetime küstürülmesi

    5-Haçlı seferlerinin olumsuz etkisi

    6-Batınilerin zararlı faaliyetleri

    7-Abbasi halifesinin eski gücüne ulaşmak için çalışması

    8-Karahitaylarla yapılan Katvan Savaşının kaybedilmesi

    BÜYÜK SELÇUKLULARIN TARİHTEKİ ROLLERİ

    1- Halifeliği koruyup devamını sağladılar

    2- İslam kültür ve medeniyetinin gelişmesini sağladılar

    3- Anadolu kapıları açarak Anadolu'nun Türk yurdu olmasını sağladılar

    4- İslam Dünyasını Bizans ve Haçlılara karşı korudular5- İslam Dünyasında siyasi birliği sağladılar



    İLK TÜRK-İSLAM DEVLETLERİNDE KÜLTÜR VE MEDENİYET

    DEVLET YÖNETİMİ

    Türk-İslam devletleri değişik coğrafyada kurulmalarına rağmen hâkimiyet anlayışları birbirine benzemektedir

    HÂKİMİYET ANLAYIŞI

    İslam öncesinde Türk hükümdarlarına devleti yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılırdı. Bu anlayış İslam’dan sonra halifenin onaylaması şekline dönüşmüştür. Ancak yönetimi halife ile paylaşmamıştır. Dini lider kabul ederek korumuşlardır. Halka eşit ve adaletli davranmışlardır.

    HÜKÜMDAR

    Tanrının yönetme yetkisi verdiği Kut Anlayışına göre ülke hanedan üyelerinin ortak malıdır. Bu durum sık taht kavgalarına ve kısa sürede yıkılmalarına neden olmuştur. Hükümdarın sembolleri; hutbe, sancak, sikke, tuğra, otağ, tuğ' dur.

    DEVLET TEŞKİLATI

    1- MERKEZ YÖNETİMİ

    a-) Tolun oğulları ve Akşitlerde: Naiblik ve haciplik müessesesi vardır. Hükümdar yokken ve hükümdarın çocukluğu sırasında devlet yönetimini üstlenen kişiye naib denirdi. Hacip ise devlet adamlarının ve halkın hükümdarla görüşmesini sağlardı. Ayrıca Akşitlerde vezirlik vardı. Tolun oğullarında yoktu

    b-) Karahanlılarda: Devletin başında Aslan, Buğra, Han, Hakan vardı. Devlet 'İkili Teşkilat' esas alınarak yönetilirdi. Büyük Han Doğu kısmını Büğra Han ise Doğuya bağlı Batı kısmını yönetmiştir. Hükümdar eşleri Hatunlarda yönetimde söz sahibidir.

    c-) Gaznelilerde: Hükümdar 'Sultan' unvanını kullanırdı. Devlet yönetiminde Saman oğullarından etkilenmişlerdir. Gazneli Mahmut 'Sultan' unvanını kullanan ilk Türk hükümdarıdır.

    d-) Büyük Selçuklularda: Tuğrul Bey Bağdat seferinden sonra 'Sultan' unvanını kullanmıştır. En büyük yardımcısı vezirlerdir. Devlet işlerinin görüşüldüğü bakanlar kurulu gibi Divan-ı Ali veya Divan-ı Saltanat ve bunlara bağlı divanlar vardı. Başkan hükümdardır. Ama çoğunlukla vezir başkanlık ederdi.

    B. Selçuklularda Divanlar

    Divan-ı İnşa (Tuğra) : Hükümdar ve devletin iç ve dış yazışmalarına bakardı.

    Divan-ı İstifa: Devletin Mali işlerine bakardı

    Divan-ı Arz: Askerlik ve ordunun ihtiyaçlarını tespit eder ve maaş defterlerini tutar.

    Divan-ı İşraf: Devletin idari ve mali işlerini teftiş ederdi.

    2- MEMLEKET YÖNETİMİ

    Ülke bölge ve eyaletlere bölünmüş. Eyaletlerin başına 'Melik' unvanlı Şehzadeler vali olarak atanmıştır. Eğer Şehzade küçük ise yanına tecrübeli komutanlar olan atabeyler verilirdi. Ayrıca Atabeylerde vali olarak atanırdı. İç işlerde bağımsız dış işlerde merkeze bağlı idiler. Kazaların başına ise Şahne (Şıhne) denilen valiler atanırdı.

    NOT: Karahanlılar dışında diğer devletlerde İranlılar ve Araplar görev almışlardır.

    ORDU TEŞKİLATI

    a-) Tolun oğulları ve Akşitlerde: Ordu Türk ve Sudanlılardan oluşurdu. Ayrıca donanmaları vardı.

    b-) Karahanlılarda: Karluk, Yağma, Çiğil Türklerinden oluşan orduları vardı.

    c-) Gaznelilerde:Gulamlar, Eyalet ve ücretli askerlerden oluşurdu. Başka milletlerden askerler vardı. Filler de kullanılırdı.

    d-) Büyük Selçuklularda:

    1-Gulaman-ı Saray: Hassa ordusundan seçilen hükümdara bağlı saray muhafızlarıdır.

    2-Hassa Ordusu: Küçük yaşta esir edilen ve para ile satın alınan kişilerden oluşurdu. Sarayda eğitilir yeteneklerine göre saray ve devlette görevler verilirdi.

    3-Eyalet Askerleri: Selçuklu valilerinin komutasındaki kuvvetlerdir.

    4-Bağlı Beylik ve Devlet askerleri: Selçuklu egemenliğini tanımış devlet ve beyliklerin gönderdiği askerlerdir.

    5-Türkmen Kuvvetleri: Göçebe yaşayan Türkmenlerdir. Sınır boylarına yerleştirilirdi.

    6-Sipahiler: İkta Sistemi sayesinde oluşturulan askerlerdir.

    ADALET TEŞKİLATI

    Türklerde hukuk örfi ve şer'i olarak ikiye ayrılır.

    Örfi Hukuk: Düzeni bozan ve kanunlara uymayanların davalarına bakardı. Ayrıca vergi, askerlik ve ticaret davalarına bakardı. Emir-i Dad (adalet bakanı) bu yargının başıidi. Ordu davalarına Kadıasker (Kadı-yı Leşker) bakardı. Haftanın belirli günleri halkın şikâyetlerinin dinlenildiği ve kararın verildiği Divan-ı Mezalim vardı.

    Şer'i Hukuk: Davalara kadı bakardı. Baş kadıya Kadı'l Kudat (kadıların kadısı) denirdi. Din, ölüm, miras, boşanma, hayır, nafaka ve noterlik davalarına bakardı.

    DİN VE İNANIŞ

    Türkler İslamiyet’i kabul ettikten sonra İslamiyet geniş alanlara yayılmıştır. Türkler İslam dünyasını Bizans ve Haçlılara karşı koruyarak İslam birliğini sağladılar. Birçok bilim ve din adamı yetiştirdiler. Diğer milletlere hoşgörülü davrandılar. Tasavvuf hareketleri sonucu Türk-İslam Dünyasında 4 tarikat ortaya çıktı. Bunlar; Kadirilik, Kübrevilik, Ekberilik, Yesevilik 'dir.

    SOSYAL HAYAT

    Kısmen göçebelik vardır. Çoğunlukla yerleşik hayata geçmişler. Köy ve şehirlerde yaşamışlardır. Tolun oğlu ve Akşitlerde Yönetici ve ordu Türk, halk ise Arap ve Berberi idi. Karahanlıların hepsi Türk’tü. Gazneliler farklı milletlerden oluşurdu. Büyük Selçuklularda Türklerle beraber İranlılar da yaşamışlardır. Din adamları halk üzerinde etkili olmuş esnaf ve sanatkârla meslek gruplarına göre loncalar kurmuşlardır.

    EKONOMİK HAYAT

    Tarım, hayvancılık, madencilik, dokuma, ticaret, deri ve el sanatları geçim kaynaklarıdır. Karahanlılar ticareti geliştirmek için ( Ribat ) adıyla ilk kervansaraylar kurmuşlardır.



    SELÇUKLULARDA TOPRAK DÖRT KISMA AYRILIR.

    1- Has Topraklar: Vergi gelirleri hükümdar ve hanedan üyelerine ayrılan topraklardır.

    2- İkta Toprakları: Geliri hizmet ve maaş karşılığı komutanlara, askerlere ve devlet adamlarına verilen topraklardır. İktalar kişilere görev süresince verilirdi. Görev süresi sona erince geri alınırdı. ikta sahibi gelirin bir kısmını kendi alır bir kısmıyla da atlı asker beslerdi. Bunlar Selçuklu ordusundaki sipahilerdir.



    İKTA SİSTEMİNİN YARARLARI

    1-Devlet para harcamadan güçlü bir ordu oluşturmuştur.

    2-Üretimin denetimi, sürekliliği ve artışı sağlanmıştır.

    3-Ülkenin her bölgesinde devletin otoritesi sağlanmıştır.

    4-İkta sahipleri bulundukları bölgenin güvenliğini sağlamışlardır.

    5-göçebe Türkmenlerin yerleşik halka zarar vermeleri önlenmiş, yerleşik hayata geçmeleri sağlanmıştır.



    3- Mülk Topraklar: Şahıslara ait özel mülk olan topraklardır. Sahipleri kiralayabilir ve satabilirler.

    4- Vakıf Toprakları: Devletin ve mülk topraklarının bir kısmının ilim ve sosyal kurumların ihtiyaçlarını için hayır işlerine ayrılan topraklardır. Bu topraklar vakfedenin şartlarına göre işletilirdi.



    DİL VE EDEBİYAT

    Karahanlılar resmi dil olarak Türkçeyi kabul etmiş. Gaznelilerde ise resmi dil Arapçadır. B. Selçuklularda bilim dili Arapça resmi dil ise Farsçadır. Türk-İslam edebiyatında sözlü olarak Satuk Buğra Han Destanı ve Cengiz name yazılmıştır. Yazılı eserleri olarak ilk Karahanlılar vermiştir. Yusuf Has Hacip'in (Kutadgu Bilig), Kaşgarlı Mahmut'un (Divan-ı Lügat-üt Türk), Edip Ahmet'in (Atabet-ül Hakayık), Ahmet Yesevi'nin (Divan-ı Hikmet), Gaznelilerde Firdevs’inin (Şehname) ve Büyük Selçuklularda Nizam-ül Mülk'ün (Siyasetname) eserler vermiştir.

    BİLİM VE SANAT

    Eğitim sistemi ilk defa Karahanlılarda bir programa bağlanmış. İlk medrese ile ilk burslu öğrencilik sistemini uygulamışlardır. Selçuklularda ise ilk Üniversite olan Nizamiye Medresesi kurulmuştur. Sanat alanında Karahanlılar Daruş-şifa (Hastane) kurmuşlardır. Selçuklularda ileri seviyeye ulaşmıştır. Ayrıca cami, han, hamam, kümbet, yapılmıştır. Minyatür, hat, süsleme, çinicilik, kabartma, ağaç işleri, dokumacılık ve kuyumculuk gelişmiştir.
     

  3. passer Üye

    Cevap: İlk Türk Müslüman Devletleri

    :f118:Emeğine sağlık ...